İnşaat Hakedişi Nasıl Hesaplanır? Metraj, Fiyat Farkı, Kesintiler
İnşaat işlerinde yüklenici, işin tamamı bitmeden yapılan kısmın bedelini dönemsel olarak alır. Bu ödemeye hakediş denir. Hakediş; ölçülen iş miktarlarının, sözleşmedeki birim fiyatlarla çarpılması, varsa fiyat farkının eklenmesi ve yasal ile sözleşmesel kesintilerin düşülmesiyle bulunur. Bu yazıda hakedişin adım adım nasıl hesaplandığını, kamu ihalelerinde yaygın olarak karşılaşılan kesintilerle birlikte anlatıyoruz.
1. Metraj: Ne kadar iş yapıldı?
Hakedişin temeli metrajdır, yani yapılan işin ölçülerek miktarının belirlenmesi. Metraj, sahada alınan ölçülerin yeşil defter (ölçü defteri) olarak da bilinen kayıtlara işlenmesiyle oluşturulur. Her iş kalemi için poz numarası, tanım, ölçü (en, boy, yükseklik, adet) ve hesaplanan miktar yazılır. Beton için m³, kalıp için m², demir için ton gibi birimler kullanılır.
İyi bir metraj kaydı için dikkat edilecek noktalar:
- Her ölçünün hangi bloğa, kata veya akse ait olduğunu belirtin; mükerrer ölçüm böylece önlenir.
- Kümülatif (toplam) miktarı tutun. Bu dönemin miktarı, toplam miktardan önceki hakedişlerde ödenen miktar çıkarılarak bulunur.
- Sözleşmedeki keşif miktarını aşan kalemleri ayrıca işaretleyin; iş artışı onay gerektirebilir.
2. İmalat bedeli: Miktar × birim fiyat
Birim fiyatlı sözleşmelerde her kalemin kümülatif miktarı, sözleşme birim fiyatıyla çarpılır ve kalemler toplanır. Götürü bedel sözleşmelerde ise iş, iş programındaki yüzdelere göre ödenir. Hakediş icmalinde her zaman şu mantık izlenir:
Bu dönem tutarı = Kümülatif tutar − Önceki hakedişler toplamı
Kümülatif yöntem, önceki dönemlerde yapılan hataların bir sonraki hakedişte düzeltilmesine olanak tanır.
3. Fiyat farkı
Uzun süren işlerde malzeme, işçilik ve akaryakıt fiyatları değişir. Kamu yapım işlerinde fiyat farkı, sözleşmede öngörülmüşse, mevzuatta belirlenen esaslara göre ve TÜİK endeksleri kullanılarak hesaplanır. Genel formül şöyledir:
F = An × B × (Pn − 1)
- F: Fiyat farkı tutarı
- An: İlgili dönemde yapılan işin sözleşme fiyatlarıyla tutarı
- B: Mevzuatta belirlenen sabit katsayı
- Pn: Fiyat farkı katsayısı; işçilik, malzeme, akaryakıt gibi ağırlık oranlarının (a, b, c...) güncel endeksin temel endekse oranıyla çarpılıp toplanmasıyla bulunur.
Ağırlık oranları ve temel endeks ayı ihale dokümanında ve sözleşmede tanımlanır. Pn 1'den büyükse yükleniciye fiyat farkı ödenir, küçükse hakedişten kesilir. Özel sektör sözleşmelerinde ise fiyat farkı tamamen tarafların sözleşmede kararlaştırdığı formüle bağlıdır.
4. Hakediş kesintileri
Brüt hakediş tutarından çeşitli yasal ve sözleşmesel kesintiler yapılır. Kamu yapım işlerinde sık karşılaşılan kesintiler ve oranları aşağıdadır (2026 itibarıyla; kendi sözleşmenizi ve güncel mevzuatı esas alın):
| Kesinti | Oran / esas | Açıklama |
|---|---|---|
| Damga vergisi | Binde 9,48 | KDV hariç hakediş tutarı üzerinden |
| Gelir/kurumlar vergisi stopajı | %5 | Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde, GVK 94. madde kapsamında |
| KDV tevkifatı | 4/10 | Tevkifata tabi alıcılara yapılan yapım işlerinde KDV'nin 4/10'u alıcı tarafından beyan edilir |
| Fiyat farkı teminatı | %6 | Ödenen fiyat farkı tutarı üzerinden ek kesin teminat |
| Avans mahsubu | Sözleşmeye göre | Verilen avans, hakedişlerden belirli oranlarda geri kesilir |
| SGK ve vergi borcu | Borç tutarı | Borcu olan yükleniciye ödeme, borç kapatılmadan yapılmaz |
| Gecikme cezası | Sözleşmeye göre | İş programına uyulmadığında sözleşmede belirlenen günlük ceza |
Stopaj, yalnızca birden fazla takvim yılına yayılan inşaat ve onarım işlerinde uygulanır; tek yılda başlayıp biten işlerde koşullar farklıdır. Teminat kesintilerinin iadesi de genellikle geçici ve kesin kabule ve SGK'dan ilişiksizlik belgesi alınmasına bağlıdır.
5. Örnek hakediş icmali
Aşağıdaki tablo yalnızca hesap sırasını göstermek için hazırlanmış örnek rakamlar içerir:
| Kalem | Tutar (TL) |
|---|---|
| Bu dönem imalat tutarı (KDV hariç) | 1.000.000 |
| Fiyat farkı | +40.000 |
| Toplam (KDV hariç) | 1.040.000 |
| KDV (%20) | +208.000 |
| KDV tevkifatı (208.000 × 4/10) | −83.200 |
| Damga vergisi (1.040.000 × binde 9,48) | −9.859 |
| Stopaj (1.040.000 × %5) | −52.000 |
| Fiyat farkı teminatı (40.000 × %6) | −2.400 |
| Ödenecek tutar | 1.100.541 |
Gerçek bir hakedişte avans mahsubu, malzeme bedeli, iş artışı ve cezalar gibi kalemler de eklenir. Stopajın matrahı ve KDV'nin hangi oranda uygulanacağı işin niteliğine göre değişebileceği için mali müşavirinizle teyit edin.
Sık yapılan hatalar
- Bu dönem miktarını doğrudan girip kümülatif takibi bırakmak; hatalar sonraki dönemlerde düzeltilemez hale gelir.
- Fiyat farkında yanlış endeks ayını kullanmak veya endekslerin kesinleşmiş değerlerini beklememek.
- Damga vergisini KDV dahil tutar üzerinden hesaplamak.
- Teminat kesintilerini kayıt altına almayıp iade aşamasında tutarları hatırlayamamak.
Hazır çözüm
Metraj cetveli, kümülatif hakediş icmali, fiyat farkı ve kesinti hesaplarını tek dosyada yönetmek isterseniz İnşaat Hakediş Pro Excel şablonunu inceleyebilirsiniz. Şantiye ve merkez ofisin aynı verilerle çalışması gerekiyorsa web tabanlı hakediş paneli de kullanılabilir.
Sık sorulan sorular
Hakediş ne sıklıkla düzenlenir?
Kamu yapım işlerinde hakedişler genellikle aylık düzenlenir. Özel sektörde dönem, sözleşmede kararlaştırılan iş aşamalarına veya takvime göre belirlenir.
Fiyat farkı her sözleşmede uygulanır mı?
Hayır. Fiyat farkı ancak ihale dokümanında ve sözleşmede öngörülmüşse ödenir. Özel sektör işlerinde ise tamamen tarafların anlaşmasına bağlıdır.
Taşeron hakedişinde de aynı kesintiler yapılır mı?
Taşeron hakedişlerinde vergi kesintileri işin niteliğine göre benzer olabilir; teminat, avans ve ceza kesintileri ise ana yüklenici ile taşeron arasındaki sözleşmeye göre belirlenir.